Mariëlle van der Velden, Specialist Ouderengeneeskunde bij Cicero

'Nieuwsgierigheid is een grote drijfveer'

Mariëlle van der Velden (47) werkt sinds 2009 bij Cicero Zorggroep als specialist ouderengeneeskunde. De specialist ouderengeneeskunde, tot vier jaar geleden ook wel bekend onder de naam verpleeghuisarts, is een arts die gespecialiseerd is in zorg voor kwetsbare ouderen met verschillende gezondheidsproblemen. Mariëlle van der Velden: “Binnen Cicero probeer ik de kwaliteit van leven van ouderen te behouden of te verbeteren door medische zorg te verlenen, zowel voor cliënten die bij Cicero wonen, als ouderen die deelnemen aan de dagbehandeling. In deze gevallen blijft de huisarts vaak de hoofdbehandelaar van de patiënt en heb ik een adviesfunctie.”

Wat fascineert je in je werk?

Van der Velden: “In een razend tempo ontwikkelt zich een sterke medische technologie, waardoor steeds meer en betere behandelingsmogelijkheden ontstaan. Belangrijk vind ik om naar de persoon te kijken om evenwichtige afwegingen te kunnen maken wat het beste bij de kwetsbare oudere past. Dan kijk je onder meer hoe iemand geleefd heeft en de (mantel)zorg erom heen. De ethische discussie vind ik het meest bijzondere aan mijn vak.”

De bureaucratie in de ouderenzorg neemt jaar in, jaar uit toe. Hoe ervaar je dat?

“De zorg voor kwaliteit is verankerd in de wet en dat verplicht ons steeds meer om systematisch te registreren en stapels documenten te produceren. Letterlijk alles moet vastgelegd worden. In het verleden gebeurde dat op papier, nu is dat digitaal. We stellen ons toetsbaarder op en zijn transparanter waardoor de kwaliteit van zorg beter wordt. We moeten er wel voor waken dat administratie en registratie in balans blijft met de tijd en aandacht die we aan de client willen besteden.“

Steeds meer oudere mensen met een complexe zorgbehoefte wonen thuis. Wat betekent dat voor de samenwerking tussen de eerste- en tweedelijnszorg?

“Ook de thuiswonende ouderen hebben behandelvragen, die passen bij onze kennis en ervaring. Bijvoorbeeld kwetsbare ouderen met gedrags-, geheugen- of functionele problemen. Deze patiënten zien wij bijvoorbeeld op verzoek van de huisarts tijdens een spreekuur in de huisartsenpraktijk of we gaan op huisbezoek. Soms is de inzet van een eerstelijnshulpverlener als bijvoorbeeld een ergotherapeut een prima oplossing om de zelfstandigheid van de oudere in de thuissituatie te bevorderen”.

Hoe ben je betrokken bij de Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg?

“Vanuit Cicero ben ik één dag per week bij de Universiteit Maastricht gedetacheerd om onder andere samen met de hoogleraren Jos Schols en Jan Hamers onderzoek te verrichten naar hartfalen bij verpleeghuisbewoners. Hartfalen is een toenemend probleem bij ouderen. Het gaat gepaard met hoge zorgkosten en negatieve gevolgen voor de getroffen patiënt. Hoewel de verwachting is dat hartfalen ook in veel verpleeghuizen voorkomt, ontbreken hierover betrouwbare gegevens. Ruim vier jaar zijn we nu bezig met dit onderzoek. Nieuwsgierigheid is een grote drijfveer voor mij. Met één been in het onderzoek en het andere been in de praktijk. Dat is dé ideale combinatie waarin ik een bijdrage kan leveren aan een betere kwaliteit van zorg voor kwetsbare ouderen”.

Hartfalen betrouwbaar kunnen vaststellen in het verpleeghuis, wat meet je en hoever staat het onderzoek?

“Het project onderzoekt hoe vaak hartfalen in verpleeghuizen voorkomt. Van de in totaal 1920 somatische en psychogeriatrische bewoners, hebben 501 patiënten kunnen meedoen aan het onderzoek. Het onderzoek vond plaats bij de vijf partners Cicero Zorggroep, MeanderGroep, Envida, Sevagram en Orbis Medisch en Zorgconcern. Een twaalftal collega’s ouderengeneeskunde in de verschillende zorgorganisaties zijn ingezet voor de anamnese lichamelijk onderzoek.  Twee onderzoeksassistenten hebben hartfilmpjes gemaakt, bloedafnamen verzorgd en vragenlijsten afgenomen. De onderzoeksgegevens zijn verzameld en de analyses zijn in een laatste fase. De diagnoses van de specialisten ouderengeneeskunde zijn vergeleken met de diagnoses van het expertteam (o.a. cardioloog). Bij ongeveer 80% komen de diagnoses van beide overeen. We kijken nu of er specifieke groepen verpleeghuisbewoners zijn bij wie de diagnoses meer of minder overeen komen. Naar grote waarschijnlijkheid kunnen we met het onderzoek stellen dat de diagnose hartfalen in een verpleeghuis (bij bepaalde groepen verpleeghuisbewoners) betrouwbaar is. Een volgende publicatie met de eerste resultaten van het onderzoek staat in de steigers”.

Draagvlak creëren voor het onderzoek. Wat is daarvoor nodig?

“Managers van afdelingen hebben een grote invloed om medewerkers, bewoners en mantelzorgers te betrekken bij onderzoek. Met hun enthousiasme en overtuigingskracht kunnen ze de zinvolheid van onderzoek uitdragen. Samen met de onderzoekers kunnen ze helpen de verwachtingen helder uit te leggen en duidelijke informatie te geven over bijvoorbeeld de tijdsbelasting van het onderzoek. Een motiverende en stimulerende rol van een manager is cruciaal om onderzoek in de praktijk uit te kunnen voeren”.

Wat is de meerwaarde van de Academische Werkplaats Ouderenzorg?

“Door de samenwerking tussen de verschillende zorginstellingen binnen de werkplaats hebben 501 patiënten kunnen meedoen aan het onderzoek. Dit aantal hadden we anders niet kunnen behalen. Doordat het een onderzoek van de werkplaats is, hebben we medewerkers makkelijker over de streep kunnen trekken en waren ze eerder en meer gemotiveerd om vragenlijsten in te vullen of mee te werken aan het afnemen van testen. De werkplaats timmert hard aan de weg en wordt steeds zichtbaarder. Dit krijgt gestalte door gezichten van mensen te koppelen aan organisaties. Persoonlijke herkenning vergroot het draagvlak om mee te werken aan onderzoek. Op de werkvloer neemt de behoefte aan meten en weten steeds meer toe. Voor Cicero is het een voordeel dat we participeren in de werkplaats om vervolgens samen te bestuderen of de praktijkvraag tot een onderzoeksproject kan leiden”.

Hoe staat het bij Cicero met de Academische Werkplaats Ouderenzorg?

“Door deelname aan projecten zoals Nurses on the Move en de innovatieprojecten gaat de Academische Werkplaats meer leven binnen Cicero. De Academische Werkplaats krijgt binnen de organisatie steeds meer gezicht. Op onze media zoals de website en Facebook verschijnt met regelmaat nieuws van de werkplaats. De laatste nieuwsbrieven van de werkplaats staan op ons intranet. De verbondenheid groeit. De komende jaren hoop ik mede een bijdrage te kunnen leveren aan het inrichten van een werkgroep Zorgonderzoek binnen Cicero”.