Bruikbare inzichten na onderzoek eerste coronagolf

28 April 2021

Onderzoek van Stichting Land van Horne, Universiteit Maastricht en Stichting PAMM toont aan dat het belangrijk is om in te zetten op heldere communicatie en emotionele ondersteuning van zorgmedewerkers bij uitbraken van het coronavirus. Deze en andere inzichten vanuit het onderzoek zijn gepubliceerd in het Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie.

Alle 281 medewerkers werden uitgenodigd voor een groepsinterview om hun ervaringen tijdens de COVID-19 uitbraak te bespreken en voor afname van een serologische test op COVID-19. Met deze test wordt bepaald of je antistoffen tegen het coronavirus hebt. 

De 29 personen die deelnamen aan de groepsinterviews benoemden negatieve en positieve ervaringen. Thema's die naar boven kwamen waren onder andere angst en ongerustheid, de veranderde zorg voor bewoners, het teamgevoel, inzet van persoonlijke beschermingsmiddelen en het testbeleid. Van de 240 medewerkers die een bloedtest hebben ondergaan en een vragenlijst invulden, hadden 94 medewerkers (39%) antistoffen tegen COVID-19. Hiervan gaven er 18 (19%) aan geen klachten te hebben gehad. 

Na analyse van de groepsinterviews kunnen uit de ervaringen van medewerkers ten tijde van de crisis vijf hoofdthema’s worden onderscheiden: 

1. Ervaren negatieve en positieve emoties

Angst en ongerustheid

Deze angst kwam deels voort vanuit onduidelijkheid en gebrek aan kennis over de mogelijke ontwikkeling van de pandemie. Daarnaast dreigde een tekort aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en was er angst om het virus te verspreiden.

Tekortschietende zorg aan bewoners

De contactmomenten met bewoners werden korter, minder persoonlijk en zowel emotioneel als fysiek zwaarder. Daarnaast waren er veel wisselingen bij (zorg)medewerkers door ziekte en waren vaste zorgverleners minder herkenbaar voor bewoners door PBMs. 

Een aantal medewerkers gaf aan getraumatiseerd te zijn door de gebeurtenissen ten tijde van de crisis. 

Teamgevoel en steun

De crisissituatie zorgde volgens deelnemers voor saamhorigheid. Er was sprake van openheid en het uitwisselen van ervaringen. De verandering in werkzaamheden bij sommige functiegroepen heeft tot positieve ervaringen bij deze medewerkers geleid. Het gaf zelfvertrouwen dat ze flexibel ingezet kunnen worden in andere functies dan in hun reguliere werk. 

2. Ervaringen met betrekking tot beleid van de organisatie

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Deelnemers gaven aan dat er in de eerste crisisperiode onduidelijkheid bestond over het juiste gebruik van PBMs. Het bijhouden van de grote hoeveelheid nieuwe en snel wisselende informatie die vanuit de organisatie over het COVID-19 beleid werd verspreid, was voor medewerkers lastig, tijdrovend en maakte mensen ‘informatie-moe’. De wisselingen in protocollen leidden ook tot onzekerheid over de toepassing van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Testbeleid bij ziekte van medewerkers

Medewerkers hebben ervaren dat het zelf getest worden op COVID-19 in de beginperiode zeer moeizaam verliep. Dit was een gevolg van het toen geldende landelijk beleid vanwege schaarste in testen. Dit zorgde voor de medewerker en collega’s voor ongerustheid en angst om bewoners of familie te besmetten.

3. Ervaringen in de privésfeer

Veel medewerkers hebben ten tijde van de crisis steun gehad van hun eigen familie. Toch waren er zeker ook familieleden van medewerkers waarbij ongerustheid overheerste vanwege het werken op een afdeling met COVID-19 besmettingen.

4. Ervaringen in relatie tot de serologische test

Het feit dat de organisatie in juni 2020 de serologietest aangeboden heeft, is door alle deelnemers als zeer prettig ervaren. De uitkomsten konden drie kanten opgaan:

  • Je wordt bevestigd dat je symptomen inderdaad door COVID-19 veroorzaakt werden
  • Je wordt bevestigd dat je geen COVID-19 hebt gehad
  • Je weet dat je COVID-19 hebt gehad, maar geen symptomen. 

5. Leerpunten voor de organisatie

Communicatie

Trek één lijn in communicatie naar alle medewerkers. Verder werd behoefte aan duidelijkere communicatie over de beschikbaarheid van PBMs genoemd en betere toelichting over keuzes van het crisisteam. 

Testbeleid

Deelnemers verwachtten dat de angst en ongerustheid om zelf verspreider van het virus te zijn, door het vergroten van de testcapaciteit zou kunnen afnemen.

Emotionele ondersteuning

Een belangrijk punt dat tijdens de interviews naar voren kwam, betrof de emotionele ondersteuning van medewerkers. Medewerkers wilden de mogelijkheid hebben om ervaringen te delen in kleine, veilige bijeenkomsten. Ook het belang van de voelbare aanwezigheid van teamleiders werd genoemd.

Conclusie

Uit dit onderzoek blijkt dat in een zwaar door COVID-19  getroffen Nederlands verpleeghuis niet alleen een hoog aantal bewoners door het virus getroffen is geweest, maar ook een aanzienlijk deel van de medewerkers. Een belangrijk deel daarvan heeft zelf geen symptomen gehad van de besmetting. Daarnaast geeft het onderzoek duidelijk aan hoe groot de impact is geweest voor het personeel en heeft het evidente leerpunten opgeleverd voor de verpleeghuissector in het algemeen. 

Lees het hele artikel hier 

Dit artikel is gebaseerd op: 

Experiences of (care) professionals during a COVID-19 outbreak and results of serological tests in the staff of a heavily affected nursing home.
Joyce C.F. Heffels, Danielle de Vries, Irma H. J. Everink, Anne M. Timmermans, Marjolijn C.A. Wegdam-Blans, Jos M. G. A. Schols