Aan het woord: onderzoeker Vincent Moermans over onvrijwillige zorg in de thuissituatie in Vlaanderen

26 September 2017

Vincent Moermans is sinds september 2016 één dag per week als onderzoeker verbonden aan de Academische Werkplaats Ouderenzorg en doet onderzoek naar onvrijwillige zorg in de thuissituatie in Vlaanderen. Vincent is afgestudeerd bachelor in verpleegkunde en ergotherapie en heeft de master Health Policy and Innovation Management (HPIM) aan de Universiteit Maastricht (UM) gevolgd. Via de docenten is Vincent in contact gekomen met de Academische Werkplaats Ouderenzorg. Vanuit zijn studie achtergrond en zijn werk als wijkverpleegkundige in België ziet Vincent kansen om praktijk en onderzoek tussen beide landen te verbinden en tools te bieden. Hiermee kan onvrijwillige zorg voorkomen worden of worden verminderd waar zowel de patiënt, zijn mantelzorger, omgeving en professionele zorgverleners zich goed bij voelen.

Vincent Moermans: “De meerwaarde van de Academische Werkplaats Ouderenzorg is voor mij enerzijds het netwerk en anderzijds de ontwikkelde expertise die ze hebben in de thuiszorg. Vanuit Belgisch perspectief is het zeer interessant om te kijken welke ontwikkelingen en ervaringen er zijn in de thuiszorg in Nederland, hiervan kunnen we vanuit Belgische kant veel leren en vermijden we valkuilen. In de volgende fase is de meerwaarde om vanuit de praktijk mee te denken aan het ontwikkelen en testen van een interventie om onvrijwillige zorg te voorkomen. Een andere punt wat ik sterk vind aan de onderzoeken van de Academische Werkplaats, is de eerder praktische dan academische aanpak van de projecten. Hierdoor zijn de projecten ook beter te begrijpen vanuit het werkveld en gaat de implementatie ook vlotter.”

De 41-jarige onderzoeker woont met zijn vrouw en kinderen Marit (11) en Tijmen (9) in Riemst (België) en werkt in de thuisverpleging bij het Wit-Gele Kruis Limburg (WGKL). Het Wit-Gele Kruis is een organisatie voor thuisverpleging die bestaat uit vijf verschillende juridische identiteiten, waaronder het Wit-Gele Kruis Limburg (WGKL). Het WGKL biedt naast thuisverpleging ook kraamzorg, dieetadvies, gezinszorg en hulpmiddelen aan. Thuisverpleging is de kernactiviteit met 28 verpleegafdelingen (één afdeling telt gemiddeld 450 patiënten en 45 verpleegkundigen) verspreid over de provincie Belgisch Limburg. WGKL heeft een marktaandeel van ongeveer 35% binnen de thuisverpleging, verzorgen maandelijks 15.000 unieke patiënten en door de in- en uitstroom van patiënten waren dit in 2016 op jaarbasis 34.401 unieke patiënten. Er werken 1742 medewerkers waaronder 1404 verpleegkundigen bij het WGKL. Het Wit-Gele Kruis Limburg heeft deelgenomen aan verschillende wetenschappelijke studies in samenwerking met KU Leuven en Universiteit Hasselt en Universiteit Maastricht. Het betrof telkens afzonderlijke ad-hoc studies. De studie rondom onvrijwillige zorg in de thuissituatie is voor het Wit-Gele Kruis Limburg het eerste grote wetenschappelijk project waaraan ze meewerken. 

Vincent Moermans: “Ik werk sinds 9 jaar voor het Wit-Gele Kruis Limburg (WGKL) als zorgcoach. Daarbij begeleid en ondersteun ik de afdelingsleiding van de verpleegafdelingen in Riemst/Voeren, Bilzen, Tongeren en Hoeselt en verder werk ik als inhoudsdeskundige ten aanzien van de topics valpreventie, fixatie, neurologische en locomotorische revalidatie bij het Wit-Gele Kruis Limburg. Tijdsmatig ben ik ongeveer één dag per week in de hoofdzetel in Genk en de rest ben ik op verplaatsing in de afdelingen die ik opvolg. Ik zeg altijd: ‘Enkel door ter plaatse te gaan, weet je wat er leeft’. Dat is ook de aanleiding geweest voor mijn onderzoek naar onvrijwillige zorg in de thuissituatie. De wijkverpleegkundige wordt dagelijks geconfronteerd met deze problematiek en geven aan dat ze hier moeilijk mee kunnen omgaan. De vragen naar onvrijwillige zorg komen meer en meer voor en zijn mogelijk een gevolg van onder andere de vergrijzing en de socio-economische context. Familie van de patiënt vragen aan de verpleegkundige om onvrijwillige zorg toe te passen, zodat enerzijds de patiënt niet wordt opgenomen in een rusthuis of om de partner c.q. kinderen te ontlasten. De verpleegkundigen stellen hieromtrent vragen, want vaak geeft de patiënt aan dat hij/zij dit niet wilt. Gezien de nieuwe generatie verpleegkundige die in hun opleiding principes zoals patiënt empowerment en patiëntgerichte zorg krijgen, stellen zij zichzelf nu sneller en meer vragen (in vergelijking met vroeger). Deze context én het punt dat er maar zeer weinig onderzoek is gedaan met betrekking tot de setting van de thuiszorg, in vergelijking met woon- en zorgcentra, was de aanleiding om mee in te stappen in het onderzoeksteam van Prof. Jan Hamers rondom onvrijwillige zorg in de thuiszorg.”

Vincent Moermans wordt in zijn onderzoek vanuit de Academische Werkplaats Ouderenzorg begeleid door Jan Hamers, Hilde Verbeek en Michel Bleijlevens. Vanuit de KU Leuven zit ook Prof. dr. Koen Milisen in het onderzoeksteam. In Vlaanderen heeft hij reeds verschillende onderzoeken gedaan rondom de problematiek van fysieke fixatie. Het eerste onderzoek van dit onderzoeksteam is inmiddels afgerond, de Belgische onderzoeker vertelt: ”Een prevalentieonderzoek naar het voorkomen van onvrijwillige zorg in Belgisch Limburg is uitgevoerd. De thuisverpleegkundigen van het Wit-Gele Kruis Limburg hebben bij 1.194 patiënten (inclusie was: ouder dan 60 jaar, thuis verzorgd worden door het WGKL, en gedesoriënteerd zijn in tijd en ruimte) aan de hand van een kwantitatieve bevraging via een online surveytool informatie verzameld. Momenteel ben ik bezig met de analyse van de resultaten. De resultaten zullen in de loop van dit najaar bekend zijn. Het Belgisch luik van het onderzoeksproject rondom onvrijwillige zorg in de thuiszorg loopt nog 5 jaar omdat ik maar één dag per week aan het onderzoek werk.”

Vincent Moermans: “De meerwaarde van het netwerk en de expertise binnen de Academische Werkplaats Ouderenzorg ligt erin om mee te helpen in het begrijpen van de verschillen hoe men aan Belgische en Nederlandse kant omgaat met onvrijwillige zorg. We spreken misschien dezelfde taal (op enkele woorden na), maar de cultuur, zorgverzekeringssysteem, regelgeving en onderwijssysteem zijn zeer verschillend. Misschien is het een interessant idee, om ook een buitenlandse zorgorganisatie structureel en actief te omarmen binnen het samenwerkingsverband van de Academische Werkplaats Ouderenzorg. De kruisbestuiving zou zeer interessant kunnen zijn en de ouderen langs beiden kanten van de grens, zullen er enkel beter van worden.”

Meer informatie:

Vincent Moermans
E-mailadres: v.moermans@maastrichtuniversity.nl
Mobiel nummer: +32 496194069

Jaarverslag Wit-Gele Kruis Limburg